Spis treści 18 sekcji

Oprogramowanie ERP dla produkcji łączy dane o zamówieniach, materiałach i zleceniach produkcyjnych. W rankingu porównujemy BOM (zestawienie materiałów), MRP (planowanie potrzeb materiałowych), harmonogramowanie oraz rozliczanie produkcji. Dane przepływają od zamówienia sprzedażowego przez zlecenie i kontrolę stanów magazynowych do zakupów oraz planowania wysyłki.1 Comarch podaje 1132 wdrożenia w firmach produkcyjnych.2

Porównanie systemów ERP dla produkcji – tabela i kryteria rankingu

Comarch ERP XL i IFS Cloud otwierają porównanie 12 systemów ERP dla produkcji. Miejsce na liście nie oznacza jednak, że dany produkt wygra w każdym zakładzie. O wyborze decydują rodzaj produkcji, sposób planowania i metoda rozliczania kosztów.

PozycjaProdukt
1Comarch ERP XL
2IFS Cloud
3Asseco Softlab ERP
4Asseco Merit ERP
5Streamsoft Prestiż
6BPSC ERP (Impuls EVO)
7Rekord.ERP
8Graffiti.ERP
9proALPHA ERP
10abas ERP
11SAP S/4HANA
12Monitor ERP

Porównanie dotyczy produkcji seryjnej, na zlecenie i procesowej. Uwzględnia też trzy warstwy planowania: MRP dla materiałów, APS dla harmonogramu i MES dla zapisu pracy na hali. Osobno oceniamy kalkulację kosztów zlecenia. Przy każdej funkcji trzeba odróżnić standard produktu od osobnego modułu i rozwiązania partnera wdrożeniowego. W modelu ISA-95 MES przypisuje się do poziomu 3, a ERP do poziomu 43.

W cenniku Asseco Softlab ERP widnieje kwota od 2225 zł netto miesięcznie za minimum 5 stanowisk; 445 zł netto miesięcznie za każde kolejne stanowisko.4 BPSC ERP (Impuls EVO) jest rozwijane w Polsce od prawie 40 lat.5 Producent abas ERP deklaruje „100% przegląd i kontrolę” procesów produkcyjnych oraz ponad 40 lat pracy nad oprogramowaniem ERP.6,7 Pierwsze stwierdzenie jest hasłem producenta, nie wynikiem testu porównawczego.

Materiały Monitor ERP podają 400 000 codziennych użytkowników na całym świecie; z kolei 16 krajów w opisie wdrożenia dotyczy działalności firmy engcon.8 W tym samym opisie wdrożenie w engcon zajęło 4 miesiące.8 To termin konkretnego projektu, nie założenie dla innej firmy.

Werdykt: zestawienie pomaga dobrać system do modelu produkcji, ale deklaracje producentów i pojedyncze wdrożenia nie zastępują porównania modułów oraz kosztów9.

1

Comarch ERP XL

4,7/5

Comarch ERP XL warto rozważyć, gdy firma chce powiązać potrzeby materiałowe i magazynowanie półproduktów z przebiegiem wytwarzania. Producent przypisuje te zadania do XL. Z kolei Comarch WMS, panele MES i planowanie APS opisuje jako powiązane rozwiązania, a nie jeden standardowy moduł XL.2 Po wdrożeniu Comarch CDN XL firma Sumara ponad dwukrotnie skróciła czas przygotowania i rozplanowania zadań pracowników10.

Comarch ERP XL: funkcje potwierdzone u producenta

Comarch ERP XL pozwala kontrolować potrzeby materiałowe, zaopatrzenie w surowce i magazynowanie półproduktów zgodnie z procesem produkcyjnym.2 Producent pokazuje również modelowy dzień pracy, w którym informacje przechodzą przez kolejne etapy wytwarzania.2 Dzieli go na pięć etapów: planowanie, wydanie surowców, realizację produkcji, kontrolę jakości i analitykę2.

W opisanym przepływie etap 2 dotyczy magazynu. Po zatwierdzeniu planu w APS osobny Comarch WMS tworzy dyspozycje dla magazynierów.2 Etap 3 dotyczy wykonania: operator loguje się do panelu MES i widzi zadania przypisane według planu APS.2 Strefę magazynu produkcyjnego można też rozbudować o rozwiązania mobilne, w tym aplikację Comarch Magazynier do obsługi zadań magazynowych.2 Od planowania po pracę operatora ten przepływ obejmuje trzy rozwiązania: Comarch APS, Comarch WMS i Comarch MES2.

Comarch ERP XL: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Ofertę Comarch ERP XL trzeba rozdzielić na zakres licencji, koszt wdrożenia oraz integracje z WMS, MES i APS. Producent informuje o ponad 360 wdrożonych systemach klasy MES i APS.2 Ta liczba opisuje doświadczenie wdrożeniowe, nie zawartość licencji XL.

Comarch przedstawia MES i moduły APS wykorzystujące AI jako rozwiązania służące skracaniu czasu produkcji.2 Według producenta bezpośrednie połączenie WMS z MES eliminuje błędy między magazynem a produkcją.2 Licencja, prace wdrożeniowe, integracje i późniejsze utrzymanie pozostają odrębnymi pozycjami przy porównywaniu ofert.

Comarch ERP XL: dla jakiej firmy ma sens?

Comarch ERP XL odpowiada firmie, która musi kontrolować materiały i przepływ półproduktów, a magazyn oraz halę chce połączyć przez WMS, APS i MES. Producent wiąże integrację paneli MES i systemów IoT – urządzeń przekazujących dane z produkcji – z możliwością wpływania na OEE, wskaźnik wykorzystania wyposażenia.2 Przytacza też oceny firm, według których wdrożenie ERP obniżyło koszty działalności i usprawniło procesy wewnętrzne.2 Są to relacje z wdrożeń, nie prognoza wyniku dla kolejnego klienta.

Werdykt: XL stanowi punkt wyjścia do zarządzania materiałami. Zakres obsługi magazynu i hali zależy już od dobranych rozwiązań oraz integracji.

2

IFS Cloud

IFS Cloud

IFS Cloud jest propozycją dla producentów, którzy chcą połączyć planowanie wytwarzania z finansami, zasobami i utrzymaniem majątku. IFS opisuje produkt jako jedną platformę dla operacji, finansów, pracowników, aktywów i klientów.11 Producent CDF wdrożył IFS Cloud w procesach od zaplecza po halę produkcyjną. Odnotował przy tym 80% oszczędności pracy przy obsłudze zobowiązań12.

IFS Cloud: funkcje potwierdzone u producenta

IFS Cloud ERP optymalizuje harmonogram produkcji z uwzględnieniem dostępnych zasobów. Według IFS ma to zwiększać wykorzystanie maszyn i ograniczać przestoje.11 System udostępnia dane oraz analizy w czasie rzeczywistym na potrzeby decyzji operacyjnych.11 Producent wymienia też planowanie, zapasy, zakupy, jakość, utrzymanie ruchu i zgodność z wymaganiami jako obszary zastosowania ERP w produkcji.11

W motoryzacji IFS opisuje połączenie produkcji, zapasów, jakości i zgodności u producentów pojazdów oraz ich dostawców.11 Industrial AI, czyli funkcje sztucznej inteligencji dla przemysłu, ma przewidywać awarie i optymalizować konserwację. Według producenta ma również skracać czas usuwania usterek.13

IFS Cloud: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

IFS Cloud ma architekturę kompozycyjną, dzięki której organizacja może dobierać możliwości platformy do swoich potrzeb. Według producenta pozwala ona wprowadzać zmiany bez ponownego wdrażania systemu i nieplanowanych przestojów.13 Subskrypcję, konfigurację produkcyjną, integracje i utrzymanie należy jednak traktować jako osobne składniki oferty. Nie są jedną ceną platformy.

IFS wskazano jako lidera w 2 ocenach IDC MarketScape z okresu 2024–2025.11 Producent podaje też wyróżnienie Customers’ Choice w badaniu Gartner Peer Insights z 2025 r. dotyczącym chmurowego ERP dla firm wytwarzających produkty.13 Wyróżnienia odnoszą się do IFS, ale nie określają kosztu ani zakresu konkretnej subskrypcji. W ocenie Gartner Peer Insights z 2025 r. IFS uzyskał 4,6 na 5 punktów na podstawie 106 zweryfikowanych opinii14.

IFS Cloud: dla jakiej firmy ma sens?

IFS Cloud ma sens tam, gdzie przedsiębiorstwo zarządza zarówno produkcją, jak i majątkiem wymagającym utrzymania. Dla obu procesów potrzebuje wtedy wspólnych danych. IFS kieruje funkcje branżowe do sektorów intensywnie korzystających z aktywów oraz prowadzących procesy o krytycznym znaczeniu.11 Jeśli firma potrzebuje przede wszystkim ewidencji zleceń, finanse, aktywa i utrzymanie ruchu wyznaczają szerszy zakres niż samo planowanie produkcji.

Werdykt: IFS Cloud łączy harmonogramowanie z zarządzaniem aktywami. O zakupie powinien przesądzić zakres procesów objętych wdrożeniem.

Zapytaj o ofertę IFS CloudBezpłatnie i bez zobowiązań
3

Asseco Softlab ERP

Asseco Softlab ERP

Asseco Softlab ERP warto rozważyć, gdy harmonogram produkcji ma być powiązany z logistyką, wydaniami magazynowymi i rozliczeniem zleceń. Producent przedstawia Softlab Produkcja jako rozwiązanie wspierające zarządzanie produkcją.4 Można je rozbudować o dodatkowe moduły.

Asseco Softlab ERP: funkcje potwierdzone u producenta

Asseco Softlab ERP pozwala dzielić plany produkcyjne na okresy planistyczne. W harmonogramie operacyjnym własnej produkcji uwzględnia również plany kooperanta.4 Dane z harmonogramu służą następnie do rozliczenia produkcji.4

Połączenie modułu Produkcja z modułem Logistyka i Sprzedaż pozwala tworzyć dyspozycje wydania materiałów z magazynu. Umożliwia też kontrolę składu produktu.4 Producent wskazuje dane historyczne jako podstawę działań służących optymalizacji kosztów produkcji.4

Asseco Softlab ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

W cenniku producenta przy Asseco Softlab ERP widnieje kwota +445 zł netto miesięcznie za stanowisko.4 To pozycja abonamentowa, nie koszt wdrożenia, integracji ani utrzymania. Softlab Produkcja można rozbudować o dodatkowe moduły wspomagające.4 Dlatego zakres modułów i prac wdrożeniowych trzeba porównywać oddzielnie.

Asseco Softlab ERP: dla jakiej firmy ma sens?

Asseco Softlab ERP pasuje do firmy, która planuje produkcję okresowo, korzysta z kooperantów i rozlicza wykonanie na podstawie harmonogramu. Istotne jest tu połączenie dyspozycji magazynowych ze składem produktu. Dzięki temu przepływ materiałów można oceniać razem z przebiegiem produkcji, a nie jako odrębny proces.

Werdykt: ta opcja łączy planowanie, kooperację i magazyn. Ostateczne dopasowanie zależy od zakresu dodatkowych modułów.

Zapytaj o ofertę Asseco Softlab ERPBezpłatnie i bez zobowiązań
4

Asseco Merit ERP

Asseco Merit ERP

Asseco Merit ERP łączy zarządzanie produkcją, magazynem i finansami. Producent przedstawia 8 powodów wdrożenia produktu.15 Dla zakładu większe znaczenie ma jednak zakres planowania, wytwarzania i rozliczania niż sama liczba obszarów objętych systemem.

Asseco Merit ERP: funkcje potwierdzone u producenta

Asseco Merit ERP obejmuje zarządzanie produkcją od planu przez wytwarzanie po rozliczenie i raportowanie zarządowi.15 Producent wskazuje także obsługę sprzedaży, gospodarki magazynowej i współpracy z kontrahentami.15 Do tego dochodzi analiza danych.

W finansach Merit ERP obsługuje księgowość i według producenta jest przygotowany do KSeF, czyli Krajowego Systemu e-Faktur. Proces obejmuje drogę dokumentu od odbioru po zaksięgowanie.15 Producent opisuje również kontrolę budżetu przed wydatkiem, połączenie faktury z KSeF z awizacją oraz skrócenie akceptacji z dni do minut.15 Nie jest to gwarantowany czas dla każdego wdrożenia.

Asseco Merit ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Asseco Merit ERP można rozszerzyć o zintegrowany WMS GO do zarządzania pracą magazynu oraz o dodatkowe możliwości Business Cloud.15 WMS GO jest więc rozszerzeniem, a nie funkcją standardowej konfiguracji Merit ERP. Licencję, wdrożenie, integrację tych rozwiązań i utrzymanie trzeba ująć jako odrębne składniki oferty.

Asseco Merit ERP: dla jakiej firmy ma sens?

Asseco Merit ERP ma sens dla firmy, która chce połączyć produkcję z rozliczeniami finansowymi, a magazyn rozwijać przez osobne rozszerzenie. Producent opisuje także ewidencję wyposażenia pracowników wraz z historią wydań.15 Jeśli o wyborze decydują szczegółowe technologie, harmonogramowanie maszyn lub rejestracja pracy na hali, ogólny opis procesu produkcyjnego nie wystarczy do określenia zakresu tych funkcji w ofercie.

Werdykt: Merit ERP odpowiada na potrzebę połączenia produkcji z finansami. Rozszerzenie magazynowe wymaga osobnego ujęcia.

Zapytaj o ofertę Asseco Merit ERPBezpłatnie i bez zobowiązań
5

Streamsoft Prestiż

4,5/5
Streamsoft Prestiż

Streamsoft Prestiż warto rozważyć, gdy firma chce powiązać planowanie materiałów, harmonogram operacji i zapis postępu produkcji. Producent przedstawia zarządzanie produkcją jako moduł systemu.16 Integrację z MES oraz oprogramowaniem CAD/CAM opisuje osobno.

Streamsoft Prestiż: funkcje potwierdzone u producenta

Streamsoft Prestiż wspiera planowanie zakupów materiałów pod produkcję. Rozkłada też operacje według czasu i dostępności zasobów.16 Planowanie uwzględnia 3 źródła popytu: prognozy, zamówienia odbiorców i zapotrzebowanie wewnętrzne.16 Producent opisuje ponadto warianty wyrobów i śledzenie postępu zleceń w branży szkolno-biurowej.16

Dla branży metalowej producent wskazuje rozliczanie i kontrolę produkcji oraz optymalizację uwzględniającą efektywność maszyn.16 To nie to samo co planowanie materiałów. Harmonogram odnosi się do dostępności zasobów przed wykonaniem zlecenia, a rozliczenie dotyczy pracy już wykonanej.

Streamsoft Prestiż: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Streamsoft Prestiż oferuje moduł Zarządzanie Produkcją. Producent opisuje też bezpośrednią integrację Prestiż–MES na panelu produkcyjnym oraz połączenie z CAD/CAM SigmaNest i Lantek.16 Narzędzia te służą do projektowania i przygotowania wytwarzania. Moduł ERP, panel hali i narzędzia projektowe tworzą odrębne części zakresu.

Porównując oferty, trzeba oddzielić licencję od wdrożenia modułu, integracji MES i CAD/CAM oraz późniejszego utrzymania połączeń. Opis integracji nie oznacza, że licencje na łączone systemy są częścią licencji ERP.

Streamsoft Prestiż: dla jakiej firmy ma sens?

Streamsoft Prestiż pasuje do zakładu, w którym zakupy wynikają z harmonogramu, a operatorzy raportują wykonanie przez panel produkcyjny. Dla firmy pracującej na modelach przestrzennych znaczenie ma opisana integracja z CAD/CAM.16 Przy wyborze trzeba osobno określić zakres modułu produkcyjnego i każdej integracji.

Werdykt: Prestiż warto oceniać na podstawie całej drogi od planu materiałowego do rozliczenia zlecenia. Samo połączenie z MES nie wystarczy.

6

BPSC ERP (Impuls EVO)

BPSC ERP (Impuls EVO)

BPSC ERP (Impuls EVO) jest propozycją dla firmy, która planuje jednocześnie popyt, wielkość produkcji i obciążenie zasobów. Producent opisuje system jako obejmujący kluczowe procesy przedsiębiorstwa produkcyjnego.5 Wymienia wśród nich także procesy wyspecjalizowane.

BPSC ERP (Impuls EVO): funkcje potwierdzone u producenta

W BPSC ERP (Impuls EVO) planowanie obejmuje sprzedaż, wyroby, zdolności produkcyjne i montaż końcowy. Producent wyróżnia 4 obszary planowania:5

  • S&OP – uzgadnianie prognoz sprzedaży z możliwościami produkcyjnymi i zasobami.5
  • MPS – główny harmonogram określający ilości i terminy produkcji kluczowych wyrobów.5
  • CRP – planowanie zapotrzebowania na zdolności produkcyjne.5
  • FAS – szczegółowy harmonogram operacji montażu końcowego.5

BPSC ERP (Impuls EVO): licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

BPSC ERP (Impuls EVO) można wdrożyć lokalnie albo w chmurze jako SaaS, czyli usługę oprogramowania.5 BPSC podaje, że rozwija produkt w Polsce od prawie 40 lat przy udziale lokalnego zespołu.5 Staż produktu nie określa zawartości licencji. W ofercie trzeba przypisać funkcje produkcyjne do zamawianych modułów i oddzielić licencję lub subskrypcję od wdrożenia, integracji i utrzymania.

BPSC ERP (Impuls EVO): dla jakiej firmy ma sens?

BPSC ERP (Impuls EVO) ma sens, gdy firma musi przełożyć prognozę sprzedaży na harmonogram wyrobów, ocenić zdolności i zaplanować montaż końcowy. Warto odróżnić MPS, który określa, co i kiedy wytwarzać, od CRP, który odnosi plan do zdolności produkcyjnych. Przy wyborze wdrożenia lokalnego albo SaaS zakres funkcji oraz koszty obu modeli trzeba porównać osobno.

Werdykt: BPSC ERP oferuje opisany zakres planowania. Dopasowanie zależy od procesów i modułów objętych konkretnym wdrożeniem.

Zapytaj o ofertę BPSC ERP (Impuls EVO)Bezpłatnie i bez zobowiązań
7

Rekord.ERP

Rekord.ERP

Rekord.ERP warto rozważyć, gdy zakład chce powiązać strukturę wyrobu, harmonogram i kontrolę kosztów produkcji. Producent opisuje integrację z CAD/PDM.17 Wskazuje również narzędzia do analizy obciążeń i zagrożeń dla planu.

Rekord.ERP: funkcje potwierdzone u producenta

Rekord.ERP wspiera planowanie w 2 horyzontach: strategicznym i operacyjnym.17 Pozwala tworzyć wielopoziomowe struktury wyrobów w ścisłej integracji z CAD/PDM, czyli systemami projektowania i zarządzania dokumentacją produktu.17 Producent opisuje też bazę wiedzy o materiałach, wyrobach i zasobach produkcyjnych.17

Planistom służą wykresy Gantta, analizatory wąskich gardeł, interaktywne mapy obciążeń, kalendarze i karty rozliczenia pracownika.17 System sygnalizuje zagrożenia dla terminu oraz kosztu realizacji planu. Udostępnia również analizy statystyczne wykonanych procesów.17

Rekord.ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Rekord.ERP kalkuluje TKW, czyli techniczny koszt wytworzenia, dla wariantów procesu. Pozwala też nadzorować koszty produkcji w czasie rzeczywistym.17 W ofercie trzeba oddzielić licencję ERP od wdrożenia, połączenia z CAD/PDM i późniejszego utrzymania integracji. Sam opis funkcji nie określa zawartości konkretnej konfiguracji licencyjnej.

Rekord.ERP: dla jakiej firmy ma sens?

Rekord.ERP ma sens tam, gdzie zmiany projektu wyrobu wpływają na plan, obciążenie zasobów i koszt wykonania. Integracja CAD/PDM nabiera znaczenia przy rozbudowanych strukturach wyrobów. Alerty terminowe i kosztowe pomagają z kolei wychwycić odchylenia od planu. Przy wyborze trzeba oddzielić zakres ERP od integracji z systemami projektowymi.

Werdykt: Rekord.ERP warto rozpatrywać przede wszystkim wtedy, gdy struktura wyrobu, harmonogram i koszt muszą pozostawać ze sobą powiązane.

Zapytaj o ofertę Rekord.ERPBezpłatnie i bez zobowiązań
8

Graffiti.ERP

Graffiti.ERP

Graffiti.ERP obejmuje 2 rodzaje produkcji: zleceniową (nietypową) i powtarzalną, zarówno wyrobów, jak i półwyrobów.18 Przy wyborze warto porównać obsługę zleceń oraz ocenę zdolności produkcyjnej. Znaczenie ma też zakres zamawianego rozwiązania.

Graffiti.ERP: funkcje potwierdzone u producenta

Graffiti.ERP pozwala analizować statyczny i dynamiczny potencjał przedsiębiorstwa przy ocenie zdolności produkcyjnej.18 Sama ewidencja zlecenia mówi, jaka praca została zaplanowana. Analiza zdolności odpowiada na inne pytanie: czy zakład ma zasoby, by tę pracę wykonać.

Graffiti.ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

W przypadku Graffiti.ERP należy porównywać oferowany obszar produkcyjny, a nie samą nazwę systemu. Licencja, konfiguracja i wdrożenie, integracje z narzędziami firmy oraz późniejsze utrzymanie to osobne koszty. Zakres oferty powinien rozróżniać obsługę zleceń i analizę zdolności produkcyjnej.

Graffiti.ERP: dla jakiej firmy ma sens?

Graffiti.ERP ma sens dla zakładu, który obok prac powtarzalnych przyjmuje nietypowe zamówienia i ocenia obciążenie produkcji. Przy wyborze liczy się sposób odnoszenia planowanych zleceń do zdolności zakładu. Ogólny opis obsługi produkcji nie określa jeszcze zakresu kalkulacji kosztów ani zapisu pracy na hali.

Werdykt: Graffiti.ERP warto rozpatrywać przy połączeniu produkcji zleceniowej i powtarzalnej, zwłaszcza gdy istotna jest ocena zdolności produkcyjnej.

Zapytaj o ofertę Graffiti.ERPBezpłatnie i bez zobowiązań
9

proALPHA ERP

proALPHA ERP

proALPHA ERP odpowiada producentowi, który chce objąć jednym systemem również zakupy, finanse i usługi. Producent opisuje cyfrowe odwzorowanie procesów od produkcji po finanse.19 Uwzględnia w nim także drogę od zakupów po usługi.

proALPHA ERP: funkcje potwierdzone u producenta

proALPHA ERP rezerwuje maszyny i pracowników dla produkcji. Monitoruje wewnętrzne oraz zewnętrzne etapy przetwarzania, a także planuje wysyłkę.19 Producent kieruje produkt do przedsiębiorstw produkcyjnych, uwzględniając również ich działalność handlową i usługową.19

proALPHA ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

proALPHA ERP ma strukturę modułową i może działać w chmurze.19 Oferta chmurowa nosi nazwę Proalpha Business Cloud.19 Producent opisuje wdrożenie ERP jako część projektu doradczego. Po nim pracownicy przechodzą szkolenie z obsługi oprogramowania.19

Licencję lub subskrypcję trzeba porównać osobno z doradztwem, wdrożeniem, integracjami i utrzymaniem. Modułowa struktura produktu wymaga też określenia, które funkcje produkcyjne obejmuje zamówienie.

proALPHA ERP: dla jakiej firmy ma sens?

proALPHA ERP ma sens, gdy firma chce odwzorować procesy całej organizacji, a nie tylko ewidencjonować zlecenia na hali. Producent łączy wdrożenie z optymalizacją procesów i wskazuje wzrost produktywności jako cel.19 Nie jest to gwarantowany wynik klienta. O wyborze powinny decydować procesy objęte projektem i dobór modułów do sposobu produkcji.

Werdykt: proALPHA ERP należy oceniać jako modułowy system dla całej firmy. Zakres wdrożenia produkcyjnego wymaga osobnego określenia.

10

abas ERP

abas ERP

abas ERP jest propozycją dla średnich i dużych firm produkcyjnych, które chcą połączyć planowanie materiałów z kosztorysowaniem i finansami. Producent kieruje ofertę do przedsiębiorstw tej skali.6 Podkreśla przy tym swoją specjalizację w przemyśle wytwórczym.

abas ERP: funkcje potwierdzone u producenta

abas ERP wiąże planowanie potrzeb materiałowych z zakupami, sprzedażą, serwisem i produkcją.6 Producent wskazuje również planowanie oraz harmonogramowanie produkcji dla średnich i dużych przedsiębiorstw.6 Hasło „100% przegląd i zarządzanie produkcją” jest deklaracją producenta, nie zmierzonym wynikiem działania systemu.6

W obszarze kosztów abas ERP oferuje wycenę, kosztorysowanie i księgowanie kosztów materiałów. Obejmuje także zintegrowaną księgowość finansową oraz rachunek kosztów.6 Dzięki temu plan materiałowy można oceniać razem z finansową stroną wytwarzania, a nie tylko z harmonogramem.

abas ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Wycenę abas ERP należy oprzeć na konkretnym zakresie planowania, produkcji, finansów i controllingu. Producent opisuje finanse i controlling jako zintegrowany obszar produktu.6 Deklaracja „100%” nie jest ceną licencji. Licencję, wdrożenie, integracje i utrzymanie trzeba ująć jako osobne pozycje.

abas ERP: dla jakiej firmy ma sens?

abas ERP ma sens dla średniego lub dużego zakładu, który wspólnie planuje zakupy materiałów, harmonogram i koszty wytwarzania. Producent zaznacza, że branże różnią się procesami i modelami planowania.6 Zakres rozwiązania trzeba więc odnieść do pracy konkretnej firmy. Opis produktu sam w sobie nie rozstrzyga, które funkcje obejmuje zamawiana konfiguracja, a które wymagają dodatkowych prac wdrożeniowych.

Werdykt: abas ERP warto rozpatrywać tam, gdzie planowanie produkcji i rachunek kosztów mają działać w powiązanym systemie.

Zapytaj o ofertę abas ERPOpinia: abas Bezpłatnie i bez zobowiązań
11

SAP S/4HANA

SAP S/4HANA

SAP S/4HANA należy oceniać według wybranej edycji i zakresu procesów produkcyjnych. Ogólny opis chmurowego ERP firmy SAP nie wystarczy do takiego porównania. Producent wymienia osobno SAP Cloud ERP i SAP Cloud ERP Private oraz przedstawia kryteria wyboru między nimi.20

SAP S/4HANA: funkcje potwierdzone u producenta

Przy porównywaniu BOM, planowania materiałów, harmonogramowania i rozliczenia produkcji trzeba odróżnić SAP S/4HANA od edycji chmurowych. SAP opisuje funkcje chmurowego ERP oparte na sztucznej inteligencji. Przedstawia także przypadek firmy Wefabricate dotyczący wglądu w działalność.20 Ten przypadek nie określa funkcji produkcyjnych każdej edycji.

SAP S/4HANA: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Wycena SAP S/4HANA powinna przypisywać funkcje do wybranej edycji i zamawianego zakresu. SAP opisuje metodologię przejścia na ERP w chmurze oraz materiały dotyczące konfiguracji i pracy zespołów IT.20 Licencja lub subskrypcja, wdrożenie, integracje i utrzymanie pozostają osobnymi składnikami oferty.

Raport SAP za 2025 r. dotyczy przedsiębiorstw zorientowanych na usługi.20 Nie stanowi więc podstawy do oceny modułów produkcyjnych SAP S/4HANA.

SAP S/4HANA: dla jakiej firmy ma sens?

SAP S/4HANA ma sens w porównaniu wtedy, gdy firma określi edycję i procesy, które chce prowadzić w ERP. Zakres może sięgać od struktury wyrobu po rozliczenie zlecenia. Opisy SAP Cloud ERP dotyczące korzyści z chmury nie przesądzają, czy dana funkcja należy do edycji, osobnego modułu czy integracji.20

Werdykt: o przydatności SAP S/4HANA dla zakładu decyduje zakres konkretnej edycji, nie sama nazwa platformy.

Zapytaj o ofertę SAP S/4HANAOpinia: SAP Bezpłatnie i bez zobowiązań
12

Monitor ERP

Monitor ERP

Monitor ERP jest systemem dla producentów, którzy chcą prowadzić planowanie, wykonanie i rozliczenia finansowe w jednym standardowym rozwiązaniu. Producent przedstawia te procesy jako część systemu.8 Nie opisuje ich jako zestawu osobnych aplikacji.

Monitor ERP: funkcje potwierdzone u producenta

Monitor ERP obejmuje produkcję, zakupy, zapasy, sprzedaż i finanse.8 Producent opisuje drogę od ofertowania i prognoz przez planowanie produkcji oraz magazyn po rozliczenia finansowe.8 System oblicza także ślad klimatyczny produkcji i produktów na potrzeby raportowania zrównoważonego rozwoju.8

Monitor ERP: licencja, wdrożenie i moduły produkcyjne

Monitor ERP jest oferowany w chmurze. Producent podaje stawkę od 475 zł miesięcznie za użytkownika przy co najmniej 10 użytkownikach.8 To kwota subskrypcji, nie całkowity koszt projektu. Według producenta oferta chmurowa nie wymaga dodatkowych wydatków na infrastrukturę ani jej konserwację.8,21

Monitor przedstawia standardowy charakter systemu jako sposób na krótsze i tańsze wdrożenie.8 Jest to deklaracja producenta, nie wynik gwarantowany każdej firmie. Porównując oferty, trzeba oddzielić subskrypcję od wdrożenia, integracji i utrzymania zakresu wykraczającego poza usługę chmurową.

Monitor ERP: dla jakiej firmy ma sens?

Monitor ERP ma sens dla producenta, który woli standardowy system łączący operacje z finansami i rozliczenie za użytkowników. Producent podaje niemal 400 000 codziennych użytkowników w ponad 6500 firmach produkcyjnych na świecie.8 Ta skala nie przesądza o dopasowaniu do konkretnego zakładu. Standardowy zakres trzeba odnieść do wymagań dotyczących technologii wyrobu, pracy na hali i integracji.

Werdykt: Monitor ERP odpowiada firmie szukającej standardowego, chmurowego systemu produkcyjnego, jeśli obejmuje rzeczywisty przebieg jej procesów.

Metodologia i ograniczenia porównania

Ranking systemów ERP dla produkcji opiera się na publicznych opisach produktów i cennikach producentów dostępnych w dniu publikacji. Nie obejmuje testów własnych. Kolejność przedstawia oferty, ale nie jest punktową oceną dopasowania do każdego zakładu.

  • BOM i technologie – sprawdzamy sposób definiowania składu wyrobu i operacji potrzebnych do jego wykonania.
  • MRP i harmonogramowanie – oddzielamy obliczanie potrzeb materiałowych od planowania pracy zasobów.
  • Rejestracja i rozliczenie produkcji – uwzględniamy zapis wykonania zlecenia i przypisanie do niego kosztów.
  • Zakres oferty – rozróżniamy funkcję produktu, osobny moduł i integrację wykonywaną przez partnera wdrożeniowego.

Opis możliwości produktu nie oznacza, że każda funkcja należy do standardowej licencji lub wybranej edycji. Deklaracje producentów i pojedyncze wdrożenia nie są porównywalnym testem. Nie stanowią też prognozy kosztu ani czasu projektu.

Najlepszy wybór zależy od dopasowania funkcji i oferty wdrożeniowej do produkcji firmy. Sama pozycja na liście nie wystarczy.

Jak dopasować ERP do typu produkcji?

System ERP dla produkcji dobiera się do sposobu wytwarzania. Podczas demonstracji warto przeprowadzić własne zlecenie od zapotrzebowania materiałowego po rozliczenie i kontrolę jakości. Harmonogram należy oceniać z uwzględnieniem maszyn, zapasów, terminów zamówień i mocy przerobowych.1

Produkcja seryjna wymaga oceny planu, zdolności i pobrań z magazynu. BPSC ERP opisuje planowanie obejmujące S&OP, MPS, FAS, RCCP, MRP, CRP i APS; RCCP oznacza wstępną ocenę zdolności produkcyjnej.5 IFS Cloud ERP optymalizuje harmonogram z uwzględnieniem dostępnych zasobów, wykorzystania maszyn i przestojów.11 Comarch WMS tworzy dyspozycje pobrania surowców na podstawie zatwierdzonego planu i technologii BOM. Stosuje przy tym FEFO, czyli zasadę wydawania najpierw materiałów o najbliższym terminie ważności.2

Produkcja na zamówienie i jednostkowa wymaga prześledzenia wariantu wyrobu oraz jego kosztu. Konfigurator produktu Comarch wspiera kalkulację kosztu wytworzenia i symulację ceny sprzedaży wyrobów na indywidualne zamówienie.2 Konfigurator Proalpha ERP obejmuje proces od zamówienia i produkcji po dostawę oraz fakturowanie. System wyznacza potrzeby materiałowe z zamówienia, sprawdza magazyn i rezerwuje zasoby.19 Rekord.ERP kalkuluje techniczny koszt wytworzenia wariantów procesu i nadzoruje koszty w czasie rzeczywistym.17

Typ produkcjiFunkcje do pokazania na demonstracji
SeryjnaZmiana planu, ocena obciążenia zasobów, wyliczenie materiałów i dyspozycja ich pobrania.
Na zamówienieKonfiguracja wyrobu, kalkulacja kosztu oraz przejście od zamówienia do faktury.
JednostkowaWariant technologii, rezerwacja zasobów i zapis rzeczywistego czasu operacji.
ProcesowaWydanie partii według terminu ważności, zapis przyczyny braku i blokada wadliwego wyrobu.

Rejestrację wykonania i jakość najlepiej oceniać na rzeczywistym przebiegu operacji. Panele Rekord.ERP zapisują pracę metodą start/stop, pokazują dokumentację i pozwalają zgłaszać awarie maszyn.17 W procesie opisanym przez Comarch kontrola jakości blokuje wydanie wadliwego wyrobu i zapisuje przyczynę braku.2 Raporty ERP mogą pokazywać wydajność linii, zużycie surowców, liczbę braków i koszt jednostkowy. Monitor BI udostępnia z kolei dane w czasie rzeczywistym do obserwacji trendów produkcyjnych.1,8

Zakres organizacyjny powinien odpowiadać działom uczestniczącym w realizacji zlecenia. BPSC ERP obejmuje planowanie produkcji, magazyn, zamówienia, finanse i kadry; moduły można rozbudowywać.5 Abas ERP wiąże potrzeby materiałowe z zakupami, sprzedażą, serwisem i produkcją.6 Rekord.ERP łączy planowanie oraz harmonogramowanie z finansami, logistyką, magazynem, sprzedażą, kadrami i płacami. Jego modułowa architektura pozwala dobierać zakres do branży i etapu rozwoju firmy.22 IFS Cloud łączy ERP z zarządzaniem zasobami przedsiębiorstwa, łańcuchem dostaw i serwisem terenowym. SAP Cloud ERP opisuje natomiast funkcje produkcyjne oparte na AI oraz zarządzanie zasobami obejmujące utrzymanie ruchu.13,20

Skalę i warunki oferty trzeba odnieść do liczby użytkowników oraz sposobu pracy magazynu. Podana cena chmurowego Monitor ERP dotyczy co najmniej 10 użytkowników. Według producenta usługa nie wymaga dodatkowych kosztów infrastruktury ani jej konserwacji, a funkcje skanowania pozwalają kompletować zamówienia klientów i produkcyjne na urządzeniach mobilnych.8 Producent podaje ponad 6500 firm produkcyjnych korzystających z Monitor ERP na świecie.8 W materiałach Proalpha klientka opisuje 10 lat wzrostu firmy. SAP deklaruje 40–60% szybsze osiąganie korzyści z SAP Cloud ERP, a engcon Group zmieniła system na Monitor ERP w 4 miesiące.8,19,20 Żadna z tych wartości nie wyznacza terminu ani wyniku dla innego zakładu.

Rezultatem demonstracji powinna być lista funkcji obsługujących rzeczywiste zlecenie firmy. Przy każdej warto zaznaczyć, czy należy do standardu, modułu czy integracji.

MRP, APS i MES – co powinno być w ERP, a co w osobnym systemie?

MRP powinno łączyć potrzeby materiałowe z zakupami i magazynem w ERP. Z kolei APS oraz MES należy oceniać według potrzeb planisty i operatorów na hali. APS układa operacje względem zasobów, a MES zapisuje wykonanie. O osobnym systemie decyduje granica między standardową funkcją, modułem i integracją.

ZakresPrzykład z liczbąPytanie o standard, moduł lub integrację
MRP – materiałyStreamsoft Prestiż uwzględnia 3 źródła popytu w harmonogramie MPS/MRP.Czy wyliczenie potrzeb i sugestie zakupowe należą do zamawianego modułu ERP?
APS – harmonogramComarch podaje ponad 360 wdrożonych systemów MES i APS łącznie.Czy harmonogramowanie jest funkcją produktu, osobnym modułem czy integracją?
MES – wykonanieComarch przytacza przeciętny poziom OEE 45–50% w opisie korzyści z integracji ERP, MES i IoT; nie jest to prognoza dla kupującego.Gdzie operator zapisuje czas i przestój oraz kto utrzymuje połączenie z maszyną?

Dane w tabeli: 2,16

MRP w ERP powinno korzystać z tych samych danych o materiałach i zamówieniach co dział zakupów. Streamsoft Prestiż wylicza sugestie zakupowe z uwzględnieniem zapasów minimalnych, minimów zakupowych i średnich czasów dostaw.16 Jego moduł produkcyjny importuje technologie z CAD i dane z plików Excel do kartotek. Rekord.ERP tworzy wielopoziomowe struktury wyrobów przez integrację CAD/PDM. Moduł Fabryka Graffiti.ERP rejestruje technologie i receptury materiałowe oraz analizuje rzeczywiste koszty produkcji zleceniowej i powtarzalnej.16,17,18

APS wymaga osobnej oceny, gdy termin zależy od obciążenia stanowisk i kolejności operacji. Streamsoft Prestiż pokazuje harmonogramy MPS i MRP oraz szczegółowy harmonogram APS, w którym operacje można przesuwać metodą „przeciągnij i upuść”.16 Rekord.ERP udostępnia wykresy Gantta, analizatory wąskich gardeł i interaktywne mapy obciążeń.17 Takie funkcje opisują pracę planisty. Sama nazwa APS nie określa jednak licencji ani odpowiedzialności partnera za konfigurację.

MES przydaje się tam, gdzie plan trzeba porównać z rzeczywistym czasem pracy i przestojami. Meldunki start–stop w Streamsoft Prestiż zapisują czas wykonania zleceń oraz przyczyny przestojów. Integracja z osobnym MES Golem OEE pokazuje na panelu produkcyjnym status maszyn i efektywność ich wykorzystania.16 Opisane oprogramowanie ERP pozwala śledzić zlecenia i przestoje w czasie rzeczywistym.1 Rekord.ERP przewiduje integracje między innymi z MES, CAD/PDM, EDI i KSeF.22

Granice integracji wpływają także na późniejsze utrzymanie. Monitor ERP łączy produkcję, zakupy, zapasy, sprzedaż i finanse, a planowanie, wykonanie oraz raportowanie przedstawia jako części standardowego rozwiązania.8 Osobno wymienia Konfigurator Produktów, Integrację z Maszynami, Narzędzia i Konserwację, EDI oraz elektroniczną obsługę faktur. Oferuje też integracje z rozwiązaniami do nestingu, PDM i CAD.8 Abas ERP udostępnia narzędzia low-code do modyfikacji systemu bez zmiany jego standardowych funkcji.6

Model utrzymania trzeba przypisać do konkretnej oferty, nie do samego skrótu ERP. BPSC ERP działa lokalnie albo w chmurze jako SaaS. W modelu chmurowym dostawca odpowiada za utrzymanie systemu, bezpieczeństwo danych i aktualizacje.5 Comarch podaje ponad 6500 przedsiębiorstw korzystających z ERP XL. Abas deklaruje ponad 40 lat doświadczenia w oprogramowaniu ERP, a Monitor informuje o około 400 000 codziennych użytkowników w 16 krajach.2,6,8 Te liczby nie rozstrzygają, czy MES wchodzi w zakres licencji ERP. SAP opisuje projekt SAP Cloud ERP o początkowo określonym zakresie realizowany w 30 dni lub mniej; termin nie obejmuje automatycznie dowolnej integracji produkcyjnej.20

Werdykt: materiały i zamówienia warto prowadzić w spójnym ERP. APS i MES trzeba porównać przez zadania planisty oraz operatora, uwzględniając koszt integracji i utrzymania.

Jak przygotować dane produkcyjne do wdrożenia ERP?

Dane produkcyjne do wdrożenia ERP trzeba przygotować jako spójny zestaw indeksów, technologii, zasobów, stanów i zleceń w toku. Wtedy planowanie oraz rozliczanie mogą korzystać z tych samych informacji. Proalpha wymienia analizę wymagań, pisemną specyfikację, ocenę dostawców i określenie zakresu wdrożenia jako etapy wyboru systemu.19 Poniższa lista przekłada ten zakres na dane wymagające uporządkowania.

  • Indeksy i struktury wyrobów: ujednolicić nazwy materiałów, jednostki miary, zamienniki oraz wersje BOM. Comarch ERP XL pozwala definiować surowce, zamienniki i różne wersje technologii produkcji.2
  • Marszruty i normy czasowe: przypisać operacjom kolejność, parametry technologiczne i planowany czas pracy. Comarch ERP XL pozwala definiować operacje oraz ich parametry, a opisany przez producenta panel MES zapisuje rozpoczęcie operacji i czas maszyny.2
  • Gniazda i kalendarze: zapisać dostępność stanowisk, obciążenie oraz reguły przezbrojeń. Comarch APS synchronizuje dostępność materiałów z modułem magazynowym XL; przy układaniu harmonogramu uwzględnia też przezbrojenia i obciążenie gniazd.2 Opisane oprogramowanie ERP wykrywa konflikt zleceń na tej samej linii i proponuje korekty.1
  • Stany magazynowe: uzgodnić ilości materiałów, półproduktów i wyrobów gotowych z dokumentami przyjęcia oraz rozchodu. Wdrożenie Comarch ERP XL w Vaco Retail zsynchronizowało stany z planem produkcji i zautomatyzowało obieg dokumentów PW/RW – przyjęcia wyrobu i rozchodu materiałów.2 To wynik tego projektu, nie gwarancja dla innego zakładu. Zgłoszenie PW w opisanym panelu MES aktualizuje stan wyrobów gotowych.2
  • Zlecenia w toku i koszty: przypisać do każdego zlecenia wykonane operacje, zużyte materiały, czas i koszty. Rekord.ERP wspiera planowanie zasobów MRP, monitorowanie zleceń, kontrolę kosztów oraz analizę rentowności w czasie rzeczywistym.22 SAP podaje, że Cloud ERP dał firmie Wefabricate bieżący wgląd w koszty produkcji; ten rezultat dotyczy jej wdrożenia.20
  • Jakość i identyfikowalność: powiązać wyniki kontroli z partią, wyrobem i zleceniem. Streamsoft Prestiż przechowuje historię kontroli jakości i wspiera analizę identyfikowalności produktów.16 IFS Cloud ERP łączy dane i analizy w czasie rzeczywistym z integracją MES służącą śledzeniu parametrów produkcji.11

Interfejsy danych wymagają wskazania właściciela oraz kierunku wymiany informacji. Streamsoft Prestiż wymienia z CAD/CAM SigmaNest i Lantek dane o stanach magazynowych, zapotrzebowaniu na detale i rozliczeniu cięcia. Aplikacja Kierownika Produkcji udostępnia informacje na smartfonie w ramach Prestiż ERP mobile.16 Rekord.ERP wykorzystuje wspólną bazę danych, by zachować spójność informacji między działami.22 Jeśli firma raportuje wpływ środowiskowy, dane wyrobów powinny obejmować informacje potrzebne Monitor ERP do obliczenia śladu klimatycznego produkcji i produktów.8

Wskaźniki i terminy wdrożenia należy oddzielać od oceny jakości danych wejściowych. Comarch przytacza OEE powyżej 80% jako cel World Class Manufacturing, nie wynik zapewniany przez samo wdrożenie.2 W opisanym przypadku planowania między lokalizacjami z Proalpha ERP terminowość dostaw wzrosła z 75% do 92%.19 Bez własnych pomiarów inna firma nie powinna przyjmować tych wartości za swój cel. SAP deklaruje 50% obniżenia kosztów wdrożenia SAP Cloud ERP i opisuje wymianę ERP w Wefabricate w 10 tygodni. Monitor przytacza poprawę wydajności w niektórych firmach maksymalnie 5 razy.8,20 To deklaracja i przykłady, nie parametry projektu czytelnika.

Zakres odpowiedzialności po uruchomieniu powinien znaleźć się w planie migracji i ofercie. BPSC podaje prawie 40 lat rozwijania swojego ERP w Polsce.5 Monitor wskazuje ponad 50 lat doświadczenia wykorzystanego przy rozwoju produktu. Deklaruje też bezpośrednie wsparcie techniczne, konsultacje i szkolenia; według dostawcy standardowy system chmurowy skraca wdrożenie oraz obniża koszt projektu.8 Podawana przez producenta subskrypcja Monitor ERP zaczyna się od 475 zł miesięcznie za użytkownika.8,21 To koszt odrębny od migracji danych, integracji i późniejszego utrzymania.

Gotowy zestaw danych pozwala przeprowadzić próbne zlecenie od BOM i stanu magazynu przez harmonogram po zapis wykonania, koszt oraz wynik kontroli jakości.

Źródła

  1. ↑Jak system ERP optymalizuje zarządzanie produkcją https://obserwatorgospodarczy.pl/2026/03/11/jak-system-erp-optymalizuje-zarzadzanie-produkcja/
  2. ↑System ERP dla firm produkcyjnych – zarządzanie produkcją Comarch ERP XL https://www.comarch.pl/erp/xl/produkcja/
  3. ↑International Society of Automation https://www.isa.org/standards-and-publications/isa-standards/isa-95-standard
  4. ↑System zarządzania produkcją Softlab – Asseco Business Solutions https://assecobs.pl/softlab/erp-dla-produkcji/
  5. ↑BPSC oprogramowanie ERP dla firm produkcyjnych | ERP dla produkcji | BPSC https://www.bpsc.com.pl/pl/produkt/erp-bpsc
  6. ↑Abas ERP: Najlepszy system ERP dla produkcji małych i średnich firm | Abas https://abas-erp.com/pl/produkt
  7. ↑Asseco Business Solutions, „Cennik Softlab ERP”; BPSC, „Nowoczesny system ERP dla produkcji”; Abas, „Produkt”; myERP.pl, „abas ERP” https://assecobs.pl/softlab/cennik/
  8. ↑Monitor ERP System | System ERP dla firm produkcyjnych https://www.monitorerp.com/pl/
  9. ↑Monitor ERP, „Wdrożenie systemu Monitor ERP w firmie engcon” oraz „Historie Klientów” https://www.monitorerp.com/pl/baza-wiedzy/historie-klientow/
  10. ↑Comarch, studium przypadku firmy Sumara https://www.comarch.pl/files-pl/file_121/Case_Study_Sumara.pdf
  11. ↑Enterprise Resource Planning Software Solutions https://www.ifs.com/en/products/erp
  12. ↑IFS, studium przypadku CDF Corporation https://www.ifs.com/en/insights/customer-stories/cdf-corp
  13. ↑Enterprise Cloud Solutions for Industries | IFS Cloud https://www.ifs.com/en/ifs-cloud
  14. ↑IFS, podsumowanie Gartner Peer Insights Voice of the Customer 2025 https://www.ifs.com/ja/assets/analyst/ifs-named-gartner-insights-customers-choice-for-cloud-erp
  15. ↑Asseco Merit ERP – Asseco Business Solutions https://assecobs.pl/macrologic/
  16. ↑Moduł Zarządzanie Produkcją w systemie Streamsoft Prestiż – Sprawdź https://www.streamsoft.pl/streamsoft-prestiz/moduly/zarzadzanie-produkcja/
  17. ↑Rekord.ERP – Produkcja https://www.rekord.com.pl/system-erp/produkcja.html
  18. ↑Fabryka | System ERP dla Firm Produkcyjnych | Graffiti – Sprawdzony w działaniu https://graffiti-erp.pl/system-erp/moduly-graffiti-erp/fabryka
  19. ↑Odkryj system ERP dla przedsiębiorstw produkcyjnych | Proalpha ERP https://www.proalpha.com/pl/system-erp
  20. ↑SAP Cloud ERP https://www.sap.com/poland/products/erp/s4hana.html
  21. ↑Monitor ERP, „System ERP dla produkcji – cennik i pakiety” https://www.monitorerp.com/pl/pakiet-cenowy-systemu-monitor-erp/
  22. ↑Planowanie produkcji w narzędziach Rekord.ERP https://www.rekord.com.pl/erp/koncepcje-planowania-w-narzedziach-rekord-erp/

Jesteś producentem albo widzisz nieaktualną informację? Zgłoś poprawkę — odpowiadamy w ciągu 7 dni roboczych.